De methode
De grondslagen
De drie processen
Hoefnagels zag al snel in dat een geschil en de daaraan ten grondslag liggende conflictstof niet in een proces te vangen waren. Men kon en kan niet zeggen dat er sprake was van één proces. Voor de rechter speelt zich een juridisch proces af. Tussen partijen moet gesproken en onderhandeld worden: hier treden zakelijke belangen op de voorgrond. Wat er vooral vaak ook zijn: emoties, niet zelden zeer heftige. Hoefnagels plaatste de emoties in wat hij is gaan noemen: het menselijke of psychologische proces. Zo ontstond gaande weg zijn indeling in:
- Het menselijk proces
- Het zakelijke proces
- Het juridische proces
Deze procesindeling sluit naadloos aan bij de geschillenbeslechting in een juridisch kader. Een handeling of uiting kan direct in het proces waar de handeling thuishoort worden geplaatst. Vanuit dat kader kan de bewuste handeling of uiting op het juiste moment de aandacht krijgen die nodig is: de emotionele hartekreet ik trek het niet langer kan door de mediator of rechter, na een kort gebaar van erkenning, op de schap van het menselijk proces worden geplaatst met de trefzekere opmerking dat er aandacht voor zal zijn zodra het menselijk proces weer aan de beurt is. De mediator of de rechter kan weer door waar hij of zij was, bijvoorbeeld met;de inventarisatie van beschikbare middelen, een onderdeel van het zakelijk proces.
Deze indeling werkt zeer structurerend en behoort tot de kern van de methode Hoefnagels.
De melding, waar het echt om gaat
Partijen zullen zelden direct tot de kern van waar het hen echt om gaat geraken. Echtelieden strijden om de zorg voor de kinderen of om het geld. Doorgaans zit er iets achter het geschil dat op de voorgrond wordt gezet. Het is de kunst en kunde van de methodische mediator dat hij partijen leidt naar waar het hen echt om gaat. Daar dient bij te worden stilgestaan, soms kort, vaak op meerdere momenten en soms ook langdurig. Pas als de mist over datgene waar het een partij werkelijk om te doen is, is opgetrokken zijn de geschilpunten bespreekbaar en op te lossen. De kern kan gelegen zijn in de omstandigheid dat er geen goed afscheid heeft plaatsgevonden (vaak het geval bij scheiding). De kern kan ook liggen in het feit dat pijnlijke zaken niet gezegd konden worden, maar wel gevoeld worden. "Na een of meerdere goede meldingsgesprekken" ontstaat er ruimte voor andere zaken. De emoties worden zodoende gekanaliseerd, zo formuleert Hoefnagels dat.
Rechtvaardig en doelmatig
Een voor Hoefnagels vanzelfsprekende aanname is dat de mediation tot een rechtvaardig en doelmatig resultaat leidt. Een rechtvaardige uitkomst die niet doelmatig is zal niet lang standhouden. Een voorbeeld mag hier wellicht zijn dat het rechtvaardig kan aanvoelen de kinderen bij scheiding te "verdelen". Die verdeling zal echter niet doelmatig zijn indien de ouders na scheidng zo ver uit elkaar gaan wonen dat de schoolgang voor de kinderen een ware beproeving gaat worden. Het kan rechtvaardig zijn een arbeidsovereenkomst in stand te laten: is het ook doelmatig de karakters met elkaar te blijven confronteren? Omgekeerd kan de doelmatigheid misschien niet met de rechtvaardigheid in overeenstemming komen waar de werknemer nog slechts een beperkt aantal jaren te gaan heeft voor zijn pensioen en het werk voor deze werknemer bijzonder veel betekent.
Steeds dienen de begrippen rechtvaardig en doelmatig de bandbreedte van de zakelijke verkenningen te bepalen. Wordt de band te zeer opgerekt of te eng gespannen, dan is het aan de mediator om bij te sturen, op welke wijze ook. Hier laat zich de juridische achtergrond van Hoefnagels zien: het normenstelsel van wetten en regels geldt voor partijen èn de mediator. Of men het vanuit moralistisch of pragmatisch standpunt bekijkt doet er niet zo veel toe. De begrippen rechtvaardig en doelmatig vormen onderdeel van de methode.
De methode